Bir hayvanın kayboluşu çoğu zaman sıradan bir anda başlar: kargo kapıya gelir, misafir ayakkabısını giyer, pencere havalansın diye açılır, dışarıda bir havai fişek patlar. O an ne kadar kısaysa fark etmesi de o kadar geç olur.
Türkiye için güvenilir bir sayım bulamadık. ABD'de 1.015 hanede yapılan bir araştırmada son beş yılda köpeklerin yüzde 14'ü, kedilerin yüzde 15'i en az bir kez kaybolmuş. Köpeklerin yüzde 93'ü bulunmuş, kedilerde bu oran yüzde 75'te kalmış. Yani her dört kayıp kediden biri eve dönememiş.
Güvenlik iki katmandan oluşur: dostunuzun çıkamayacağı bir ev ve çıkarsa size dönmesini sağlayacak kimlik. Bu yazı ikisini de sırayla anlatıyor.
Evin açıklıklarına onun gözüyle bakın
Siz evde kapı görürsünüz, kediniz aralık görür. En sık unutulan yerler her gün kullandıklarınızdır.
Kapıyı açmadan önce dostunuzun nerede olduğuna bakmak birkaç saniye alır.
1
Kapıyı açmadan önce dostunuzun nerede olduğuna bakın. Kargo ve misafir beklerken onu kapısı kapalı bir odaya alın.
2
Evdeki herkese ve eve gelenlere aynı kuralı söyleyin: kapı tamamen kapanana kadar aralığa bakın, dostunuz kaçmasın. Bu, çocuklar ve misafirler için de alışkanlık olmalı.
3
Pencereleri kediye göre ayarlayın. Vasistas aralığı kediler için sık karşılaşılan bir tehlikedir: içinden geçmeye çalışan kedi sıkışabilir, bel, kalça ya da boyun kırığı yaşayabilir, sıkışma ölümle sonuçlanabilir.
Mahallendeki dostlardan haberdar ol
Echos ücretsiz. Kayıp ilanları ve yuva arayanlar yakınına gelince haber verir.
Balkonu ve açılan pencereleri sağlam bir kedi filesiyle ya da kasaya kilit mekanizmasıyla takılan kedi sinekliğiyle kapatın. Düz sineklik kedinin ağırlığını taşımak için yapılmamıştır.
5
Bahçeli evde çitin altını ve üstünü dolaşın. Köpekler korkunca hem atlar hem kazar; bağlı bırakılan köpek de tasmasını koparabilir.
Balkon neden hafife alınmamalı
Kediler dengelidir ama düşmezler diye bir kural yoktur. Kuş, kelebek ya da sinek peşindeyken pencereden ya da balkondan kendileri de atlayabilir, bu sık görülür. Berlin'de bir üniversite kliniğine yüksekten düşme nedeniyle getirilen 1.125 kedinin kayıtları incelenmiş. Vakaların yüzde 77'si yaz aylarında, yüzde 62'si geceleyin yaşanmış. Yani en riskli zaman, pencereler açıkken herkesin uyuduğu saatler. Kedilerin yüzde 74'ü sert zemine düşmüş.
Portekiz'deki bir çalışmada kedilerin yüzde 21'inin aynı şeyi yeniden yaşadığı görülmüş. Bir kez düşen kedinin alıştığı yer değişmiyorsa risk de değişmiyor. Çözüm kediyi eğitmek değil, açıklığı kapatmak.
Köpekler de düşer. New York'taki bir hayvan hastanesine yüksekten düşerek getirilen 81 köpeğin kayıtlarında, düşüşü görülen 52 köpeğin 39'unun kendisi atladığı görülmüş; düşüşler bir ile altı kat arasındaymış. Köpekler kedilere göre daha ağır yaralanır: kediyi havada dönüp ayakları üstüne inme refleksi ve hafif bedeni korur. Hayvanlar çoğu zaman pencere pervazından kayarak ya da bir şeyin peşine düşerek düşüyor. Balkon ve açılan pencere önlemi köpekli evde de gerekir.
Filesi sağlam bir pencere, kedinin dışarıyı izlemesine engel olmaz.
En riskli anlar: gürültü, taşınma, ilk günler
Evin düzeni bozulduğunda dostunuz da korunmasız kalır. Bu anları önceden bilmek, önlemi o gün almanızı sağlar.
Havai fişek, düğün konvoyu, gök gürültüsü: korkan hayvan kaçmak ister ve tanıdığı yolu izlemez. Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği bu saatlerde dostunuzu içeride, kaçamayacağı bir odada tutmanızı öneriyor. Bu saatlerde onu kalabalığa götürmeyin, balkonda ya da bahçede bırakmayın. Her gürültüde çok korkuyorsa bunu önceden veteriner hekiminizle konuşun.
Taşınma günü kapılar saatlerce açık kalır. Kedinizi o gün eşyaların olmadığı, kapısı kapalı bir odada tutun. Yeni evde bütün açıklıklar kontrol edilmeden gezdirmeyin. Yeni evin pencerelerini ve balkonunu da ilk günden kapatın.
Yeni sahiplendiğiniz bir hayvan için ilk günler en hassas zamandır. Sizi ve evi henüz tanımıyor, kapı ya da araba açıldığında fırlayabilir. Köpeği ilk haftalarda üzerine iyi oturan bir göğüs tasması ve kısa bir tasmayla gezdirin, uzatılabilir tasma kullanmayın. Göğüs tasmasını birkaç günde bir yeniden kontrol edin: kaçışların önemli bir bölümü zamanla gevşeyen tasmadan olur.
Yolculukta kediyi kucakta taşımayın, kapağı sağlam kilitlenen bir taşıma çantasına koyun. Evden gideceğiniz günlerde bakıcıya kapı, pencere ve tasma kurallarını yazılı bırakın, telefon numaranızı da ekleyin.
Taşıma çantasını evde açık bırakmak, dostunuzun ona alışmasını kolaylaştırır.
Deprem gibi bir durumda düşünecek vaktiniz olmaz. AFAD'ın deprem çantası listesinde evcil hayvan sağlık karnesi de yer alıyor. Çantanıza dostunuz için birkaç günlük mama, su, taşıma çantası ya da tasma ve yeni bir fotoğrafını ekleyin.
Kimlik: çip ve künye birlikte
Türkiye'de kedi ve köpeklerin kimliklendirilip kayıt altına alınması zorunlu. Çip, sahipli hayvanın kaydıyla bağlantı kuran küçük bir kapsüldür. Ama kaybolan hayvanı bulmaz: yönetmelik de onu pasif bir malzeme diye tanımlar, konum göndermez. Yalnızca biri hayvanı bulup okuyucuyla okutursa işe yarar.
Asıl kırılgan yer çipin kendisi değil, kayıttaki bilgidir. ABD'de 53 barınakta çipli 7.704 hayvanla yapılan çalışmada sahibine ulaşılamayan 876 hayvanın yüzde 35'inde telefon numarası yanlış ya da kapalıydı. Yüzde 24'ünde ise sahip aramalara dönmemişti. Telefon numaranız değiştiğinde kaydı güncelleyin, tanımadığınız numaraları da kayıp dönemde açın.
Künye, çipin yapamadığını yapar: sokakta hayvanı gören herkes okuyabilir. Yukarıdaki araştırmada kayıp köpeklerin yüzde 15'i künye ya da çip sayesinde evine dönmüş, kedilerde ise yalnızca bir kedi künyesiyle bulunmuş. Bunun bir nedeni kedilerin daha az kimlik takması. Tasma takan kedinin rahatsız olacağı düşünülür, ama 538 kediyle yapılan bir denemede kedilerin yüzde 73'ü tasmayı altı ay boyunca sorunsuz taşımış. Yüzde 3'ünde tasma bir yere ya da pençeye takılmış. Künye çipin yerini tutmaz, ikisini birlikte kullanın.
Kızgınlık döneminde dışarı çıkma isteği artar. Kısırlaştırılan erkek kedilerin yaklaşık yüzde 90'ında dolaşmanın azaldığı aktarılıyor. Ancak veriler tek yönlü değil: ev kedilerinin dolaştığı alanı ölçen çalışmaları birlikte inceleyen 2016 tarihli bir araştırmada kısırlaştırmanın bu alanı etkilemediği görülmüş. Erkek köpeklerde 1976'da 42 köpekle yapılan bir çalışmada dolaşma köpeklerin yüzde 90'ında azalmış. 1997'de 57 köpekle yapılan bir çalışmada ise dolaşma köpeklerin yüzde 60'ından fazlasında en az yarı yarıya azalmış, neredeyse tamamen geçtiği köpekler yüzde 25 ile 40 arasında kalmış. Bu yüzden kısırlaştırma kapı ve pencere önlemlerinin yerine geçmez. Yine de dostunuzun sağlığı ve sokakta yeni yavruların doğmaması için önerdiğimiz bir adımdır. Uygun zamanı veteriner hekiminizle konuşun.
Yine de kaçarsa: yakında arayın
Kaçmış bir hayvanı aramak için en önemli bilgi şu: çoğu düşündüğünüzden yakındadır. 1.210 kayıp kediyle yapılan bir araştırmada bulunan kedilerin yarısı evlerine en fazla 50 metre uzakta bulunmuş. Hiç dışarı çıkmayan kediler genellikle 137 metreden uzağa gitmemiş. Kedilerin yüzde 34'ü ilk yedi günde bulunmuş, yani ilk hafta çok değerlidir.
Kedilerin yüzde 59'u kendiliğinden dönmüş, köpeklerde ise en sık yol mahalleyi dolaşmak olmuş. Bu nedenle kapıyı, balkonu ve bahçeyi kediniz için erişilebilir bırakıp aynı anda çevreyi dolaşın. Kayıtlı hayvanın kaybolmasını yedi gün içinde il ya da ilçe tarım müdürlüğüne bildirmeniz de yönetmelikte öngörülüyor. Bu bildirim kaydınızın güncel kalmasını sağlar.
